SAMSUN KAVAK ÇAKALLI KÖYÜ

14.01.2013





Kavak Çakallı Köyü Samsun iline 35 kilometre Kavak ilçesine 15 kilometre uzaklıktadır.

 

ÇAKALLI

Çakal sözcüğü köpekgillerden bir hayvana verilen addır. Türkler çakal sözcüğünü alnı yada ayarları beyaz olan ata da kullanırdı. Farsça ?şagal? sözcügünden gelen bu kavram, argo tabirde kurnaz kimse anlamında da kullanılır.

 

 

Köy adını buruya yerleşen Osmanlı arşiv belgelerinde ?Çakal, Çakallı, Çakallar, Çakallu, Çakal Türkmanı? tabiriyle anılan konargöçer Türkmen cemaatinden alır. Çakallı cemaatini Yeni İl Türkmenleri ve Rişvan aşireti içerisinde de görüyoruz. Ayrıca Bozolus aşiretlerine de tabi olan bu cemaatin İç ? İl Sancağı?nda iskan olunduklarını biliyoruz. Türkiye?nin birçok yerinde bulunan bu cemaatin arşiv kayıtlarında birçok yerde geçtiği bilinmektedir.

 

 

ÇAKIYERİ

Kavak?ta görüştüğümüz kişiler, Osmanlı ve cumhuriyetin ilk dönemlerinde burayı at nallarının çakıldığı bir yer olarak anlatıyor. Çakallının mahallesinin adını bu meslek dalından alması muhtemeldir.

 

 

ESERLİ

Eserli?nin kuzey tarafı meyilli bir arazidir. Eseli bir vadi üzerine kuruludur. Doğu-batı rüzgarlarına açıktır. Sakarca?nın Çakallı köprüsüne inen vadi çevresinde rüzgarın fazla esmesinden halk bu yere ?Eserli? adını vermiştir. Güney taraf ise sarp yamaçtır.

 

 

KARAPINAR

Anadolu?da Karapınarlarla ilgili birçok efsane vardır. Bir yerden çıkan suya, kaynağa menbaya veya çeşmeye pınar adı verilir. Kara sözcüğü, dağ, ova, ırmak, pınar vb. yerlere ön ad olur. Çakallı?nın mahallesi olan bu yerde karasu denilen bir pınardan bahsedilir.

 

 

DENİZEREĞİ

Anadolu köylerinde ?konuk yeri? karşılığı olarak ?eğlek, konarga, konulga? gibi sözler de söylenir. Türkler, Orta Asya steplerinde iken büyük denizi bilmez ve tanımazlardı. Bundan dolayı halk ağzında geçen deniz daha çok ırmak ve göllerle ilgilidir.

 

 

Çakallının bu mahallesi Mert ırmağı yakınında Osmanlı ve Cumhuriyetin ilk dönemlerinde Samsun-Bağdat yolunu birbirlerine bağlayan güzergahta bulunuyor. Ereği sözcüğü, eğleği-Eğlek-Eğreği ereği şeklinde yazı diline geçmiştir. Eğlek-eğleği, halk anlamındadır. TDK Sözlüğünde eğlek ? eğleği;  sürünün yazın öğle sıcağında dinlendiği gölgelik ikinci anlamda yolcuların geceyi geçirdikleri yer, han , konak anlamında kullanılır. Mahallenin Mert ırmağı yakınında Samsun Bağdat yolu üzedinde bulunması ve Çakallı Han?a yakın olmasıyla bu adın verilmesi yerin geçmişini ortaya koyması açısından mühim bir bilgi teşkil eder.

 

 

SAKARCA

Çakallı?nın mahallesi olan bu yerleşim yerinin adının nereden geldiğini tam olarak ortaya koyamıyoruz. Burada yaşayan halk, inde yaşayan alnında beyaz olan bir porsuk türüne sakarca adını veriyor. Sakar sözcüğü zaten bazı hayvanların özellikle atların alınlarında bulunan beyaz leke, küçük akıtmaya da verilen addır. Sakarca Anadolu?nun bazı yörelerinde bir tür yaban ördeğine denir. Fakat bu mahalle Sakarlar, Sakarceğe diye anılan Türkmen bölgesinden adını almıştır.

 

 

TARİHSEL DURUM

1485 yılı tahrir kayıtlarında köyün bulunduğu alan Bergüs adıyla anılmaktadır. Bergos?un tahrir kayıtlarında 1485 yılı vergi nüfusu 72, 1520?de 84, 1576 yılında 160?dır. 17. yüzyılda köyün adı değişerek Karye-i Çakallu adını almıştır. Canik avarız defterinde 1642 yılında köydeki hane sayısı 22?dir. 1837 yılı Canik Live Defteri?nde köyün ilk muhtarı Kör Ali oğlu Mustafa?dır.

 

 

Bu köye ait ÇAKALLI MENEMENİ Sitemizin Kavak Yemek Kültürü bölümünde

 

 

KASIMZADE AHMED SOFİ CAMİ - ÇAKALLI HAN ? KOCA KÖPRÜ ? TAŞ KÖPRÜ sitemizin Kültür Varlıkları bölümünde detaylı olarak ele alınmıştır.


Kaynak:Mehmet KÖSEOĞLU